Print

Meditasie ‘n Oosterse Tegniek

Written by Prof Johan Malan.

Opsomming: Meditasie is 'n Oosterse metode van ontspanning, afsluiting van die materiële wêreld en oopstelling vir die kosmiese dimensie. Dit is ‘n onbybelse gebruik.

Die Oosterse oorsprong van meditasie sal eers aangedui word, waarna dr. Willem Nicol se poging om hierdie gebruik te kersten, in oënskou geneem sal word.

Hindoe-verband van meditasie

Transendentale Meditasie (TM) is 'n Oosterse tegniek om kontak met 'n mistiese wêreld te maak. Dit is nie alleen as 'n stres-verligtende terapie baie gewild nie, maar bied ook aan sy beoefenaars 'n godsdiensbelewenis waarin Hindoe-gode 'n groot rol speel. Een van die belangrikste eksponente van TM in die Weste is die Maharishi Mahesh Jogi. Daar is egter ook talle ander Oosterse meditasietegnieke wat almal 'n alternatiewe bewussynstoestand tot gevolg het, en dus wesenlik misties van aard is.

Die doel met TM is om 'n toestand van volkome liggaamlike en geestelike rus te skep, stres uit te skakel en ook met dieper, meer kreatiewe vlakke van jou psige kontak te maak. Rasionele denke word tot stilswye gebring terwyl jy na mistiese sfere oorskakel om die dieper self in jou te ontdek. Volgens Naomi Humphrey (Meditation – the inner way) help meditasie jou om van jou gebondenheid en vrese bevry te raak deur na 'n nuwe werklikheidsbeeld te transendeer. Die gevolg hiervan is 'n veranderde, holistiese lewenswyse waarin gees en materie saamvloei.

Die hele gerightheid van TM is na binne. Jy soek nie na God buite jou jou, maar jy leer om die struikelblokke en beperkings te oorkom en God binne-in jou te ontdek. Hierdie gedagte is Oosters en kom op die vergoddeliking van die mens neer. 'n Rooms-Katolieke priester en beoefenaar van TM, Adrian B. Smith, skryf in sy boek, TM – an aid to Christian growth, dat hy hierdie Oosterse godsbegrip aanvaar:

"The great religions of the East are more accustomed to seeking the God who is within, both within the cosmos and within one's own depth. This leads more easily to an interior form of prayer – or centring prayer… The Judeo-Christian tradition looks more often to the God without… TM can, by developing a consciousness of the depth within us, lead us to greater interiority – to an experience of God's presence deep within us."

Mantras

Gedurende meditasie-tye, gewoonlik twee sessies van 15 tot 20 minute in 'n sittende posisie met toe oë, word van 'n mantra gebruik gemaak om 'n veranderde bewussynstoestand te verkry. 'n Mantra is 'n gebed of spreuk wat uit 'n paar woorde, of selfs net 'n enkele woord, bestaan wat oor en oor herhaal word. Die effek hiervan is aandagsvernouing ter wille van bewussynsverdieping. Jy dink aan niks anders nie en hou aan om die mantra te herhaal totdat jy 'n mistiese ervaring het.

Een van die polulêre TM mantras is AUM. Die Hindoes beskou dit as die heiligste klank, omdat elkeen van die letters na een van die trilogie van Hindoe-oppergode verwys, nl. Brahman, Vishnu en Shiva. In die Hindoe hiërargie van gode is daar vier ordes. Die eerste orde is die oppergode wat reeds genoem is. Die tweede orde bestaan uit 'n panteon van gode wat almal inkarnasies van die oppergode is. Die derde orde bestaan uit menslike heiliges (avatars) wat deur hulle geestelike ontwikkeling tot op die vlak van gode gevorder het. Die vierde orde weerspieël die panteïstiese konsep dat god in alles teenwoordig is, en dat enige persoon, verskynsel, naam of voorwerp 'n "god" in eie reg kan wees. Mantras is dikwels uit hierdie kategorie van gode afkomstig, waarvan daar potensieel duisende is. Wanneer 'n betrokke god se naam as mantra gebruik word, word hy opgeroep en kom sy krag in beweging.

D.O. Murchu, 'n Rooms-Katolieke mediteerder wat ook 'n bydrae in Adrian Smith se boek gelewer het, erken die feit dat Hindoe gode deur TM mantras opgeroep word: "The further back these mantras can be traced the more genuine and authentic they are considered to be. Therefore, in the Puja ceremony, when the learner receives his mantra, the teacher recalls the names of many seers and deities who have passed on the knowledge relevant to the TM technique… The mantra represents a definite deity whom it praises or pleases… It may further have a particular action or purpose for which it is used." Die mantra kan dus vir 'n spesifieke doel, bv. karate, aangewend word.

TM en gawes

Die beoefenaars van TM verwys dikwels na die mistiese wêreld van buitesintuiglike waarneming, heldersiendheid, drome, visioene, hipnose, telepatie, telekinese, selfgenesing en die beheer van die gees oor die liggaam. Hierdie gawes en magte word sidhis genoem en is na bewering latent in elke mens aanwesig. Wanneer hulle ontdek is, kan hulle beoefen word. Dit is dieselfde as die gawes wat ook in joga aangeleer kan word.

Die nuwe era van eenheid

Maharishi Mahesh Jogi sê dat die goue eeu van universele harmonie en eenheid op die punt is om aan te breek, en dat TM 'n groot rol speel om dit te verwesenlik. In die reënboog van mistiese illuminasie is daar sewe bewussynsvlakke wat deur middel van TM bereik kan word. Die laaste twee is die God-bewussyn en die eenheidsbewussyn. Wanneer 'n persoon van die oorkoepelende kosmiese eenheid in die skepping bewus raak, vervaag grense, konflik, kleinlikheid en eiebelang. Alles en almal kom dan in volkome harmonie met mekaar, en 'n universele vrede breek aan.

Adrian Smith sê: "People who are enlightened experience a new harmony with other people and with the cosmic world. They have entered a new era of harmonious relationships which is one of the fruits of the Kingdom."

TM en 'n wêreldgodsdiens

Adrian Smith lewer in sy boek 'n sterk pleidooi vir groter godsdienseenheid deur middel van 'n openheid teenoor ander gelowe. Hy verwelkom die erkenning wat die Katolieke Kerk aan die nie-Christelike gelowe gee, en by implikasie ook vir Oosterse gebruike soos dié van TM: "What is the conclusion we can draw from all this?That the Church is able to recognise that the Holy Spirit can be active through such techniques as TM which have their origin in a non-Christian tradition; and further that the Spirit can use such techniques for the building up of the Body of Christ."

‘Christelike meditasie’ leuen sterk op TM

Die toepassing van TM tegnieke oor meditasie het nie slegs die Roomse Kerk binnegedring nie, maar ook verskeie Protestantse kerke. Dr. Willem Nicol is die groot eksponent hiervan in die NG Kerk, en hy het al verskeie boeke hieroor geskryf. Omstredenheid oor sy boek Naby Jesus het in 1991 daartoe gelei dat die Suid-Transvaalse Sinode 'n ondersoek na die saak gelas het. Die Transvaler van 18 Oktober 1991 het soos volg oor dié besluit berig:

"KERKBOEK DALK VERBIED "Die moontlikheid bestaan dat die verspreiding van 'n boek in die Bybelkorkursus opgeskort gaan word omdat dit na bewering 'n okkulte inhoud het. 'n Versoek is in dié verband deur die Suid-Transvaalse Sinode van die NG Kerk aan Bybelkor gerig. "Ds. P.F. de Villiers, die leraar van die gemeente Witfield-Wes, het gister by die sinodesitting in Germiston driftig beswaar gemaak teen Naby Jesus, wat deur dr. Willem Nicol geskryf is. Hy het enkele paragrawe uit die boek aangehaal en gesê dr. Nicol se weergawe van meditasie en joga kom feitlik woordeliks ooreen met die gebruike van Zen-Boeddhiste, Hindoes, Moslems en ander Oosterse gelowe. Hy het trouens vasgestel dat dieselfde stof in die leerstellings en tegnieke van joga- en spiritisteskole in Johannesburg en elders voorkom. "Volgens ds. De Villiers is die boek okkulties, onbybels en heidens van aard. Dit hou ook verband met die 'New Age'-beweging waarteen kerke al baie beswaar gemaak het. Hy het versoek dat die verspreiding van die boek onmiddellik gestaak moet word. "Dr. Willie Botha van die sinodale kommissie vir leer en aktuele sake het gesê dat agt mense teen die boek beswaar aangeteken het. Die boek is vir ondersoek na die kommissie verwys..."

Volgens 'n berig in Beeld van 22 Oktober 1993, is die besware teen dr. Nicol se boek egter verwerp:

"NG SINODE KEUR CHRISTELIKE MEDITASIE GOED "Christelike meditasie is gister goedgekeur op die Sinode van die NG Kerk in Suid-Transvaal... Die Sinode het ook geoordeel dat die Bybelkor-kursus Naby Jesus wat deur dr. Willem Nicol opgestel is, nie onbybelse meditasietegnieke propageer nie. "Daarmee is die besware van ds. Pieter de Villiers van die gemeente Witfield-Wes teen die kursus van die hand gewys. Ds. De Villiers het op die Sinode van 1991 sterk kapsie gemaak teen die kursus. Sy besware is onder meer dat meditasie 'n 'menslike, heidense metode' is met sy wortels in die Zen-Boeddhisme, en dat dit die mens en sy belewing in die sentrum plaas. "Dr. Nicol sê in sy verweer wat voor die Sinode gedien het onder meer dat daar ooreenkomste is met heidense meditasiemetodes. Hy bestempel dit egter as onbybelse teologie om 'n metode te verwerp omdat jy agterkom ander godsdienste gebruik dit ook."

Die suiwerheid van die Christelike leer moet ten alle tye teen dwalinge, vervalsings en kompromieë met die nie-Christelike godsdienste beskerm word, al is dit ook 'n moeilike en ondankbare taak. Een van hierdie dwalinge wat met oortuiging weerlê moet word, is die sg. 'Christelike' meditasie.

Vir 'n uiteensetting van 'Christelike' meditasie word daar hoofsaaklik na die uitsprake van dr. Willem Nicol, le-raar van die NG-gemeente Universiteitsoord in Pretoria, verwys. Telkens sal die noue verwantskap daarvan met ander meditasievorms aangedui word.

Oosterse oorsprong

Dr. Nicol (1989:8) erken die Oosterse oorsprong van hierdie gebruik:

"In die Weste het die Boeddhistiese meditasie veral deur middel van die Zen-Boeddhisme heelwat navolging gevind. Sekere Christelike leermeesters van meditasie, soos Thomas Merton, staan 'n meditasiestyl voor wat aan die Zen verwant is in soverre daar bv. baie intens na innerlike leegheid gestreef word. In Indië het die Joga ontwikkel, 'n streng metode van inkering en konsentrasie. Die doel is die bevryding van die gees deur die beheersing van die liggaam. In Europa word Joga en Zen selfs by Protestantse byeenkomste ter wille van ontspanning gebruik. In Suid-Afrika is die bekendste meditasievorm met Oosterse wortels seker die Transendentale Meditasie (TM). Dit is 'n ontwikkeling van Joga wat in die sestigerjare deur Maharishi in die Weste bekend gestel is. Die volgelinge hoef geen geloof te hê nie. Dit is hoofsaaklik 'n natuurlike tegniek wat aangeleer kan word."

Oorskakeling na die regterbrein

'Christelike' meditasie volg presies dieselfde pad as alle ander vorms van meditasie, nl. die oorskakeling van die linker- na die regterbrein. Dr. Nicol (1989:73) sê: "As jy 'n beginner is, moet jy drastiese stappe neem om jou intellek te bedwing." Die hele doel hiermee is om die sg. rasionele linkerbrein tot stilswye te bring sodat gewaarwordinge na die vlak van die intuïtiewe regterbrein kan verskuif. Dit open die weg na die ontsluiting van 'n diep bewussynsvlak waar psigiese, of buitesintuiglike, waarnemings gedoen kan word. Die Oosterlinge is vir eeue reeds op mistiese regterbreinervarings ingestel, terwyl die Westerlinge hulle-self hoofsaaklik tot rasionele denke beperk. Die belangrikste tegniek om 'n persoon te help om na die onbekende wêreld van sy innerlike oor te skakel, is meditasie. Dr. Nicol (1989:70) sê die volgende hieroor:

"Een van ons Westerlinge se probleme is die oorheersing van die koue verstand... Sielkundiges verduidelik dit dikwels met verwysing na die linker- en regterlob van die brein. Die rasionele, analitiese, logiese, redenerende vermoëns van die brein is meer in die linkerlob gesetel, terwyl die moontlikhede wat dieper as die rasionele lê, die intuïtiewe en emosionele, meer in die regterlob lê. Dit is 'n algemene menslike ervaring dat die linkerlob die regterlob kan verdring."

Meditasie dien die dubbele doel om die linkerbrein deur ontspanningstegnieke tot ruste te bring, en dan na die regterbrein se intuïtiewe bewussynsvlak oor te skakel. Vir almal wat meditasie beoefen, ongeag vanuit watter geloofsagtergrond, is hierdie ervaring baie belangrik, anders het die meditasie-oefening misluk.

Ontspanningsoefeninge

'n Voorgeskrewe ontspanningsritueel waarin daar van die tone en voete af boontoe op elke liggaamsdeel gekonsentreer word sodat dit kan ontspan, gepaard met innerlike ontspanning en 'n afdaling na die onderste lae van jou psige, is kenmerkend van alle vorms van meditasie. Burns (1985:88) sê:

"Close your eyes and allow yourself to relaxt each part of your body as you have done before in total relaxation. While you are relaxing, feel your body, part by part, until you feel yourself as a whole body unit. Breathe naturally and move towards your body center, focussing on your energies."

Die oefeninge in konsentrasie, ontspanning en rustige asemhaling word in die meeste handleidings uitvoerig bespreek, en kom tot 'n groot mate met mekaar ooreen (vgl. Sutphen, 1989:231-250, Zdenek, 1983:148-157, Nicol, 1990 b:19-24 en 1993:15).

Goeie én bose ingewings

Uit al die verskillende meditasieskole kom dieselfde bekentenis, nl. dat die mens se intuïtiewe bewussynsvlak die oorsprong van goeie én bose ingewings is. Nadat ek verskeie beskrywings hiervan gelees het, is ek daarvan oortuig dat alle meditasievorms wat op 'n oorskakeling na dieper bewussynsvlakke van die regterbrein ingestel is, die deur na die mistieke wêreld van demone oopmaak. Hulle kan as 'goed' óf as 'boos' manifesteer.

Die duiwel kan homself in sy naakte werklikheid as leuenaar, bedrieër, lasteraar, opstandeling en moordenaar openbaar, maar dan kan hy ook in 'n oënskynlik onskuldige gewaad as 'n engel van die lig kom. Hy, sy demone en menslike medewerkers kan hulleself volgens 2 Kor. 11:13-15 selfs as dienaars van geregtigheid en gesante van Christus voordoen. Hulle het dus die vermoë om aan mense intuïtiewe ingewings te gee wat só goed klink dat hulle sal dink dit kom van God af.

Die Nuwe Era-skrywer, Dick Sutphen (1989:45-47) verwys na goeie én negatiewe geeste wat die mediteerder intuïtief kan beïnvloed. Teen laasgenoemde moet hy weerstand bied. Die goeie geeste, sê hy, is hoofsaaklik van die Indiane, Hindoes, Egiptenare en Sjinese afkomstig omdat hierdie volke volgens hom oor besondere wysheid beskik. Uit 'n Christelike oogpunt is die goeie én negatiewe geeste waarna Sutphen verwys, almal misleiers.

Die humanistiese sielkundige en mistikus, Marilee Zdenek (1983:20) sê dat 'n persoon vanuit sy intuïtiewe bewussynsvlak deur geluksgodinne gelei óf deur drake geteister kan word. Sy waarsku teen laasgenoemde, maar beveel 'n geluksgodin as leidster baie sterk aan. Beide kategorieë is vir die Christen onaanvaarbaar.

Onder swart toordokters en towenaars wat almal op mistiese ervarings en kontak met die geesteswêreld aanspraak maak, kom hierdie twee kategorieë magte en geeste ook voor. Die een groep word na bewering deur goeie waarsêende geeste (gewoonlik voorvadergeeste) gelei omdat hulle divinasiemetodes en bonatuurlike genesingspraktyke tot die voordeel van mense aangewend word. Hulle is sosiaal aanvaarbaar omdat hulle 'wit toorkuns' of 'toorkuns van die dag' beoefen. Hulle beywer hulle ook vir die reg om pasiënte in hospitale te mag behandel. Dan is daar die towenaars en hekse wat deur bose geeste gelei word en net daarop ingestel is om mense leed aan te doen en dood te maak. Hulle is sosiaal onaanvaarbaar omdat hulle 'swart toorkuns' of die 'toorkuns van die nag' beoefen. Volgens tradisie moet hulle doodgemaak word as hulle uitgevang word. 'n Christen kan nie een van dié twee praktyke aanvaar nie omdat albei okkulties is (vgl. Deut. 18:10-12).

Een van dr. Nicol se probleme is omdat hy 'n meditasievorm voorstaan wat op 'n oorskakeling na die intuïtiewe vlak van die regterbrein gebaseer is, word hy ook met goeie én slegte ingewings gekonfronteer. Die goeie ingewings aanvaar hy as komende van die Here, terwyl die slegte ingewings hulle oorsprong by die Bose het. Hy stel die saak só (1989:97):

"As mens op ingewings wag, kan jou eie innerlike of selfs bose magte ook met jou praat." In 'n vorige artikel het dr. Nicol (1987) gesê: "Hulle wat mediteer ontvang soms ingewings van Bo... Ons kan nie vanselfsprekend aanvaar dat hulle van God kom nie en moet hulle versigtig hanteer, maar hulle kan kosbaar wees."

Psigiese kragte

'n Groot bonus wat aan mediteerders voorgehou word, is dat hulle afdaling in die regterbrein met die ontdekking van ongekende psigiese kragte beloon sal word. Dr. Nicol (1989:48) sê:

"Meditasie verlewendig die kreatiewe kragte in elkeen van ons. Daar is ongekende kragte in die dieper lae van die innerlike."

Hy definieer nie hierdie dieper lae van die innerlike in die regterbrein nie, dus weet ons nie wat hy presies daarmee bedoel nie. Die mistikus, Harold Sherman (1964:40), sê:

"The mind appears to work on different levels.. your conscious level, subconscious body control level, memory level, creative power level, healing power level, intuitive level, and cosmic consciousness level. Your Real Self, at the center of your being, has access to all of these seven levels... Using your mind well, or not using it well, you can make the best, or the least, of the wonderful forces with which you are endowed."

Die meditatiewe afdaling in die psigiese substrata van die mens se regterbrein verlewendig dus 'n vorm van intuïsie en kreatiwiteit wat sy voedingsbron in 'n kosmiese bewussyn het.

Wat is hierdie kosmiese sfeer waarin so baie kragte en magte werksaam is wat die vermoë het om die gevalle mens in sy diepste wese te beïnvloed? In die Nuwe Testament word daar na die bose wêreld waarin ons leef in Grieks as kosmos verwys. 1 Johannes 5:19 sê dat die hele kosmos in die mag van die Bose lê. Paulus bevestig hierdie stelling só:

"Trek die volle wapenrusting van God aan, sodat julle staande kan bly teen die liste van die duiwel. Want ons worstelstryd is nie teen vlees en bloed nie, maar teen die owerhede, teen die magte, teen die wêreldheersers (kosmiese heersers) van die duisternis van hierdie eeu, teen die bose geeste in die lug" (Ef. 6:11-12).

Die bose geeste in die kosmos het beslis die vermoë om die mens in sy gees en verstand te kan beïnvloed, en dit is teen hulle dat ons in 'n geestelike oorlog gewikkel is. Om jou linkerbrein aan die slaap te sus en die deur na jou regterbrein vir allerlei ingewings wawyd oop te stel net om meer kreatief te kan wees, is, om die minste te sê, 'n dwase voorneme.

Selfverlossing

Meditasie en die benutting van die regterbrein se psigiese kragte word in al sy vorms as 'n kragtige instrument gesien om die mens van sy probleme te verlos en aan hom antwoorde op sy kwelvrae te gee. Die mistikus, Burns (1985:90), sê dat 'n mens se kreatiewe en geestelike potensiaal nie aan jou fisiese beperkinge onderhewig is nie. Genesende krag en die vermoë om dinge te verander, is tot almal se beskikking (1985:141). Antwoorde op vrae is ook by hierdie innerlike bron te vinde. Sutphen (1989:49) sê: "Always remember to trust your instincts..." Mens moet net deur meditasie binnekant toe soek: "In my superconscious mind lies an awareness of ultimate truth."

Dr. Nicol (1989:83-84) slaan meditasie ook hoog aan as 'n beproefde metode om oor probleme te triomfeer:

"Behoorlike meditasie oor bekommernisse maak dit as't ware mak. Jy neem dit aan, verwerk dit, en so word jy baas oor jou bekommernisse... Alle ander vrese kan ook deur meditasie hanteer word.. Ons moet nie verwag dat ons bekommernisse en vrese sommer sal verdamp wanneer ons daaroor mediteer nie. Die realistiese ideaal is dat ons hulle in so 'n mate toeëien en verwerk dat hulle ons nie meer soos vreemde vyande kwaad aandoen nie."

Dr. Nicol (1990 a) krediteer meditasie selfs met die vermoë om bose magte te kan verdryf:

"Dit verdryf die bose magte uit jou lewe, soms op 'n ervaarbare wyse. Daarom het die NG Kerk se amptelike struktuur nie probleme daarmee nie. Bybelkor en die Algemene Jeugkommissie laat binnekort publikasies verskyn met die doel om dit te bevorder."

Positief teenoor Nuwe Era

Alle mediteerders wat na die dieper bewussynsvlakke van die regterbrein oorskakel, handhaaf 'n baie akkommoderende en monistiese lewens- en wêreldbeskouing. Hulle sien 'n universele of kosmiese eenheidstruktuur verrys waarin alle dinge opgaan, en bevorder dit ook doelbewustelik. Die individu moet deur die ontwikkeling van 'n kosmiese bewussyn in die regte verhouding tot die groter geheel kom. 'n Parapsigoloog, dr. Lawrence LeShan (1983), skryf:

"Mysticism, from a historical and psychological viewpoint, is the search for and experience of the relationship of the individual himself and the totality that makes up the universe... The mystic regards this search for knowledge of his relationship with the universe (and for a very deep sense of the union of himself and the all) as a search for a lost knowledge he once had and for a way of being that is the natural one for man."

Marilyn Ferguson (1981) verwys in haar boek na 'n toekomstige verenigde wêreld waarin daar geen grense sal wees nie. Alle mense op aarde sal dan in 'n wêreldfamilie (global village) verenig wees. Almal sal net in terme van eenheid dink en in liefde en vrede saamleef. Sy is opgewonde dat die veranderde denkwyse en eenheidstrukture binnekort in die wêreld gevestig sal wees. Dan, sê sy, sal uit 'n astrologiese oogpunt die donker en gewelddadige bedeling van Die Visse verby wees en sal die eeu van Akwarius, die bedeling van die mens se ware bevryding, harmonie en eenheid, aanbreek.

Dr. Nicol (1990 a) identifiseer tot 'n sekere mate met hierdie ideale, en sê dat regterbrein-aktiwiteite baie daarmee te doen het:

"Ek bepleit nie die New Age-beweging self nie, maar die kultuurverskuiwing waaroor hy gaande is, bevat, soos die meeste menslike dinge, ook goeie elemente... Daar is 'n groeiende belangstelling in holistiese medisyne, dit wil sê die genesing van die hele mens, en in die waarde wat musiek bv. hiervoor kan hê. Nuwe metodes word ontwikkel om in voeling te kom met jouself en om rustigheid, 'regterbrein-aktiwiteit' en kreatiwiteit te bevorder. Vrede en samewerking tussen alle mense word nagejaag.. "Die Bybel leer ons om te glo dat God nie net in die kerk werk nie, maar in die hele wêreld. Die goeie elemente in kultuurverskuiwings is sy werk. Al is die New Age-mense ook daaroor opgewonde, behoort dit nie net aan hulle nie, maar veral aan die Christene. Ons hoef dit nie aan hulle oor te gee nie, maar kan dit vir ons doel suiwer."

Die Christen se inspirasie, kennis en lewenswysheid kom beslis nie van die Nuwe Era Beweging se kosmiese wêreld nie. Daar is niks van hulle wat net gesuiwer en vir ons doel aangewend kan word nie. Ook word kennis en insig nie deur meditasie uit die onderste lae van die mens se regterbrein opgediep nie. Dit kom van die Here af (Spr. 2:6).

Mistisisme vir godsdiens eenheid

Dit raak toenemend duidelik dat die mistiek een van die belangrikste terreine is waarop die wêreldgodsdienste mekaar ontmoet en aanknopingspunte vir eenwording kry. Daar is verskeie poorte wat toegang tot die wêreld van die mistiek bied. Die eerste is dié van meditasie. Hierdeur word van die rasionele denke van die linkerbrein af na die intuïtiewe denke van die regterbrein oorbeweeg. Daarna word daar deur verskillende bewussynsvlakke afgedaal totdat die poort bereik word wat toegang tot die vlak van die kosmiese bewussyn verleen. Op hierdie vlak word die 'ontdekking' gemaak dat alle gelowe dieselfde God aanbid, wat die Universele Bron van Wysheid is.

Die Universiteit van Suid-Afrika se teologiese fakulteit het 'n departement van Godsdienswetenskap wat homself daarvoor beywer om raakpunte tussen die verskillende godsdienste te vind. Openbare lesings oor die wêreldgodsdienste word deur hierdie departement gereël. In Oktober 1991 is lesings oor Islam aangebied, en hierin is die gemeenskaplike faktor van die mistiek sterk beklemtoon.

'n Joodse spreker, rabbi Assaby, het homself sterk ten gunste van mistiese godsdienstige praktyke uitgespreek. Die volgende is die kernstellings wat hy gemaak het:

"Die hele idee is om uitdrukking aan myself te gee, om uitdrukking aan die essensie van my wese en aan eenwording met God te gee. Die mistieke strewe is om kontak met God en 'n essensiële eenheid met Hom te bewerkstellig. Baie boeke beskryf hoe om dit te bereik en hoe om die gevare op hierdie pad te vermy. Wanneer jy dit bereik, betree jy die paradys – die mistieke ryk waar alles een is."

Die rabbi het verwys na Freud en Jung wat die pad op hierdie reis byster geraak het. Hy het ook van die eeu van LSD gepraat en gesê dat die hallusinasies wat mense beleef 'n bewys van die gevare is wat in die strewe na mistiese ervarings vermy moet word. Oor metodes om aan die strewe na die mistiek uiting te gee, het hy gesê:

"Asemhalingstegnieke soos joga, die verskuiwing van die linker- na die regterbrein soos in Zen-Boeddhisme, Hindoeïsme en ander gelowe moet beoefen word. Daar moet ook tussen die lyne van die Torah gelees word. Alles moet nie letterlik verstaan word nie, maar verallegoriseer word."

Dr. Celia Kourie, 'n Rooms-Katolieke teoloog van Unisa, het ook die idee van die mistiek sterk bevorder:

"Mysticism is a very deep phenomenon which cuts across all religions. It was neglected as a result of the dryness that crept into Reformed churches... The roots of mysticism are in Scripture... Jesus was a mystic par excellence..."

Sy glo dat alle gelowe na mistiese ervarings van eenwording met God lei, en dat die Gees van die een God deur alle godsdienste werk.

'n Moslem-mistikus (Soefi), Maulana Ebrahim Moosa, sê dat Mohammed beslis mistiese ervarings gehad het toe die engel Gabriël na bewering aan hom verskyn het. Hy was ongeletterd, maar die engel het die hele Koran aan hom gegee. Hy het dit voorgedra sonder om dit neer te skryf. Mohammed het lang tye in meditasie deurgebring.

Die Soefisme is kontroversieel in Islam omdat dit soortgelyke ervarings met die Hindoeïsme, Boeddhisme, Zoroasterisme en die Christendom deel. Hierdie multi-godsdienstige neiging word deur die fundamentele Moslems afgekeur omdat Mohammed volgens hulle oorlog teen die afgode gevoer het. Dit is dus onaanvaarbaar om dieselfde ondervindinge met hulle te deel.

Die stemme wat by Unisa se konferensie opgegaan het, sluit aan by 'n wêreldwye neiging tot die smee van intergodsdienstige bande. Ook hierin speel die mistiek 'n groot rol. As voorbeeld haal ons die Katolieke teoloog, Adrian B Smith, aan: "What I propose to do is to point out those new theological orientations which have shifted the Catholic Church from understanding itself as a self-sufficient, closed community, to one which is open to listen to God speaking through many cultures – and even through other Churches and other Religions – and in so doing is able to regard positively, as a possible aid to growth in the life of grace, such practices as TM, which have their origin not in the sources of Christian revelation, but in the Vedic Scriptures..."

Die intergeloofsbeweging

Dr. Gerrie Lubbe van Unisa se departement Godsdienswetenskap is ook aktief by die intergeloofsbeweging betrokke deurdat hy die nasionale voorsitter van die Suid-Afrikaanse tak van die Wêreldkonferensie oor Godsdiens en Vrede (WKGV-SA) is. Raakpunte en gesprekke tussen die verskillende godsdienste word dus aktief nagestreef. Ooreenkomste vir nouer samewerking word ook gesluit. Aan die mistici se eenheidsideale word dus nou daadwerklik uitvoering gegee. In die proses word daar op alle kerke sterk druk en oorreding toegepas om hierby in te skakel en te help om 'vrede en eenheid' te bevorder.

'n Groot intergeloofskonferensie is van 28 tot 30 November 1992 in Pretoria gehou. Oor die mate van verteenwoordiging wat die drie Afrikaanse susterskerke by die konferensie gehad het, het 'n Moslem, Ebrahim Rasool, een van die streeksvoorsitters van die WKGV-SA, ná die tyd gesê:

"Sommige van hulle het verteenwoordiging hier. Ek sal op die vorms moet kyk om te sien presies wie dit is. Ek weet dat die NG Kerk mense soos dr. Willem Nicol hierheen gestuur het. Ek weet ook dat dié kerke ongemaklik is met wat ons hier doen. Hulle het uitstekende mense gestuur - mense met wie jy kan saamwerk. Hierdie mense kan ook die konferensie verlaat met die vaste oortuiging dat ons op die regte pad is, maar daar rus 'n geweldige taak op hulle om hul kerke te oorreed om te aanvaar wat ons hier mee besig is. Mens sou graag wou sien dat op dieselfde wyse as wat die hoofrabbi van die Joodse gemeenskap hierheen kom, en ook bestuurslede van die Moslem- en Hindoe-gemeenskappe, daar ook leiers van dié drie Christelike kerke hier teenwoordig sal wees. Dit is teleurstellend dat hulle nie kom nie, want dit is 'n struikelblok vir sinvolle dialoog tussen al die godsdienste. Mens hoop dat dit nie 'n stuasie is waarin hulle hul ore sluit vir die ander nie."

Slotbeskouing oor meditasie

Dr. Nicol (1990 b:4-5) erken die basiese probleem met meditasie:

"Mense wat agterdogtig oor meditasie is, het die volste reg daartoe. Daar is baie vorms van meditasie wat 'n Christen van die suiwer geloof kan weglei. Meditasie word in allerlei vreemde godsdienstige stromings gebruik. Dit speel 'n belangrike rol in die Boeddhisme en Joga. Dit is ook deur die aanhangers van hierdie rigtings in die Weste gepopulariseer, onder andere as Transendentale Meditasie. Dié soort godsdienstigheid wat hierdie meditasie bevorder, is eintlik die teenoorgestelde van die egte Christelike godsdiens. Oosterse meditasie is gewoonlik 'n metode van selfverlossing: deur middel van die meditasiemetodes probeer die mens sy heil bereik... Oosterse meditasie is gewoonlik 'n strewe tot eenwording met God. Hy word nie werklik as 'n persoon gesien nie. Hy is iets onpersoonliks waarmee 'n mens kan versmelt... "Sedert die vierde eeu is gesonde meditasie algemeen in die Christelike kerk beoefen. Daar was egter ook ongesonde trekke. Die vorm wat die ongesondheid aangeneem het, was meestal verwant aan die besware wat hierbo teen Oosterse meditasie geopper is. Daar het 'n verkeerde mistiek in die kerk ingedring, die mistisisme."

Aangesien Oosterse meditasie volgens dr. Nicol in stryd met die Christelike geloof is, en hierdie heidense praktyk selfs in sy gekerstende vorm in die Christelike kerk tot mistisisme aanleiding gegee het, kan daar geen saak vir die voortgesette beoefening daarvan uitgemaak word nie. Hoe kan beheer hieroor uitgeoefen word indien mense in stilte na binne keer en mistiese ervarings in die onderste lae van hulle regterbrein beleef? Hoe moet hulle weet wat die oorsprong van intuïtiewe ingewings is, veral aangesien dr. Nicol gesê het dat dit soms boos is?

Om die groot vraag te help beantwoord of daar 'n verskil tussen Oosterse en 'Christelike' meditasie is, stel ons dr. LeShan (1983) aan die woord:

"As I shall show... all (meditational practices) are based on the same insights and principles, whether they were developed early in India, in the fifth to twelfth century in the Syrian and Jordanian deserts, in tenth century Japan, in Medieval European Monastries, in Poland and Russia in the eighteenth and nineteenth centuries or at other times and places."

Hierdie eendersheid word ook bevestig deur C. Broad wat in LeShan se boek (How to meditate, 1983:12) sê:

"The occurrence of mystical experience at all times and places, and the similarities between the statements of so many mystics all over the world, seems to be a really significant fact. Prima facie it suggests that there is an aspect of reality with which these persons come into contact."

Die mistieke ervaring waarin hulle almal deel, is 'n nuwe werklikheidsbeskouing waarin alles een is. Dit is monisties en sinteties (verenigend en samevloeiend), en berus nie op die Bybel se dualistiese en antitetiese werklikheidsbeeld waarin duidelik tussen lig en duisternis, die Godsryk en die Satansryk, die leuen en die waarheid onderskei word nie.

LeShan (1983) sê:

"There are two major common results reported by mystics the world over and that all mystical training schools (such as Zen, Hesychasm, Yoga, Sufi, Christian mysticism, Hindu mysticism, Jewish mysticism and so on) aim toward. These are the greater efficiency in everyday life and comprehension of a different view of reality than the one we ordinarily use."

Net soos die Hindoes, ervaar Christene 'n alternatiewe werklikheid tydens meditasie. Dit volg op 'n oorskakeling na die regterbrein en 'n verdere verdieping na die intuïtiewe, kreatiewe en kosmiese bewussynsvlakke daarvan. Dan word daar 'n gevoel van eenwording met die heelal beleef wat in alle vorms van meditasie voorkom.

'Christelike' meditasie is 'n wolf in skaapsklere wat deur alle welmenende Christene weggewys moet word. Ons moet die woord van die Here dag en nag oordink. Om dit te kan verstaan, het die Here vir ons verligte oë van die verstand gegee, en ook sy Heilige Gees om ons in die hele waarheid te lei. Ons het geen opdrag om ons logiese verstand af te skakel en op 'n bykans rituele wyse na die dieptes van die regterbrein af te daal nie. Dave Hunt (1988:275) waarsku dat openbaringe wat 'n mens tydens meditasie en die belewing van 'n veranderde bewussynstoestand kry, aan geen kontrole onderworpe is nie omdat jy van die basis vir objektiewe evaluering afgesny is.

Verwysings

Burns, Litany, 1985: Develop your psychic abilities. Prentice-Hall Inc., New York.

Ferguson, Marilyn, 1981: The Aquarian conspiracy – personal and social transformation in the 1980's. Routledge & Kegan Paul, New York.

Humphrey, Naomi: Meditation – the inner way.

Hunt, Dave, 1988: America, the sorcerer's new apprentice. Harvest House Publishers.

LeShan, Lawrence, 1983: How to meditate. Turnstone Press.

Nicol, W., 1987: Meditasie herleef. Insig, Aug. 1987.

– 1989: Stem in die stilte. Orion, Pretoria.

– 1990 a: Christelike meditasie. Beeld, 26.6.1990.

– 1990 b: Naby Jesus. Bybelkor, Wellington.

– 1993: Naby die kruis. Bybelkor, Wellington.

Sherman, Harold, 1964: How to make ESP work for you. Fawcett Crest, New York.

Smith, Adrian B.: TM – an aid to Christian growth.

Sutphen, Dick, 1989: Finding your answers within. Pocket Books, New York.

Zdenek, Marilee, 1983: The right-brain experience. Corgi Londen.